ANASAYFA GÜNCEL DÜNYA POLİTİKA EMEK EKONOMİ YAŞAM GENÇLİK KADIN KÜLTÜR-SANAT ETHA ÖZEL ROPORTAJ ÇEVİRİ Et-TV Et-GALERİ ara

Sabiha Sertel

İlk kadın muhalif gazeteci

Sabiha Sertel, eleştirel yazıları, tarihi aydınlatma ve sınıfsal çelişkileri gösterme çabasıyla Türkiye'deki önemli muhalif gazetecilerden birisidir. Kadın hakları için mücadele eden öncü kadınlar arasında yer alan Sertel, Tan gazetesinin kurucularındandır.

Etkin Haber Ajansı / 05 Mart 2012 Pazartesi, 09:56

İSTANBUL- Sabiha Sertel, 1895 yılında Selanik'te doğdu. Ortaöğrenimini Selanik İnas Lisesi ve bir Fransız Okulu'nda tamamladı. Balkan savaşları nedeniyle 1912 yılında ailesiyle İstanbul'a göç etti. 1915'te gazeteci Mehmet Zekeriya Sertel ile evlendi. Çocukluğu ve gençliği, ataerkil cinsiyetçi rollerin egemen olduğu ortam ve süreçlerden geçtiği için, Sertel her türlü haksızlığa karşı isyana ve yazı yazmaya başladığında, bu nedenler kadın haklarını savunmaya iten bir etki yapmıştır.

Sertel'in kadın mücadelesine ilişkin yazıları ilk dönemlerde geleneksel rolleri reddederken, ABD'den dönüş süreciyle birlikte yani Cumhuriyet rejiminin kuruluş yıllarında, kadına annelik rolü biçen, geleneksel ataerkil ahlakı/iffetli olmayı öğütleyen yazılardır. Sertel'in kadın ve toplumsal konulara ilişkin yazıları da aslında her dönem geçirdiği ideolojik dönüşümlerle birlikte değişime uğramıştır.

GAZETECİLİĞE BAŞLADIĞI DÖNEM

Sabiha Sertel, gazeteciliğe eşiyle birlikte Büyük Mecmua adlı haftalık dergiyi çıkararak başladı. Halide Edip'in başyazarı olduğu ve Falih Rıfkı, Köprülüzade Fuat, Reşat Nuri, Faruk Nafiz, Ömer Seyfettin gibi aydınların yazılarının yayınlandığı Büyük Mecmua'da, kadın sorunlarına eğilen yazılar yazdı. 1919 yılında Halide Edip'in önerisiyle burs imkanından yararlanarak yüksek tahsil için eşi ile beraber ABD'ye gitti. Columbia Üniversitesi'nde sosyoloji öğrenimi gördü. 1923 yılında öğrenimlerini tamamladıktan sonra Türkiye'ye döndüler.

1924-1931 yılları arasında eşiyle beraber Resimli Ay dergisini çıkardı. Makalelerinde işçi sınıfının haklarını savundu, sosyal ve politik düzeni eleştiren yazılar yazdı. Cevat Şakir'in dergide yayımlanan bir yazısı yüzünden eşinin Sinop'ta mahkum edilmesi üzerine 3 yıl dergiyi tek başına yönetti. 1929 yılında dergide yayımladığı "Savulun Geliyorum" başlıklı yazısı nedeniyle mahkemeye çıkarıldı. Böylece "neşriyat/yayın yüzünden mahkemeye sevk edilen ilk Türk kadını" oldu.

NAZIM HİKMET'LE AYNI DERGİDE

1927-1928 yılları arasında eşi Mehmet Zekeriya ve Faik Sabri (Duran) ile Çocuk Ansiklopedisi hazırladı. 1931 yılında Resimli Ay kapanınca, Cumhuriyet Gazetesi'nin çıkardığı Hayat Ansiklopedisi'nde çalıştı. 1935 yılında Resimli Her Şey adlı haftalık dergi çıkardı. İlk sayısı 28 Eylül 1935'te çıkan derginin yazı kadrosu Nazım Hikmet ve arkadaşlarından oluşuyordu. Bu derginin kapatılmasının ardından 1936 yılının Mart ayında Projektör adlı aylık bir fikir dergisi çıkardı. Dergi, ilk sayısında kapatıldı.

EŞİYLE BİRLİKTE TAN GAZETESİ'Nİ KURDU

1936 yılında eşiyle birlikte Tan Gazetesi'ni kurdu. Gazete, özellikle II. Dünya Savaşı yıllarında faşizm karşıtı görüşleriyle ilgi gördü. Sabiha Sertel, 3 Eylül 1945 tarihinde Tan Gazetesi'nde yayımlanan Muvafakatin Feryadı başlıklı yazısı nedeniyle tutuklandı. 4 Aralık 1945 tarihinde Tan Matbaası'nın yerle bir edilmesi ile yaşanan saldırı, Sertellerin linç girişimine maruz kalması ile sonuçlandı. Bu olaydan sorumlu tutularak eşi ile birlikte 3 ay tutuklu kaldıktan sonra beraat etti. Sertel çifti, aldıkları tehditler, haklarında açılan davalar nedeniyle 1950 yılında ülkeyi terk etti, daha doğrusu sürgüne gittiler.

SÜRGÜNDE VEDA

Sabiha Sertel, sürgün yıllarını Paris, Budapeşte, Moskova ve Bakü'de geçirdi. Türkiye Komünist Partisi'nin çalışmalarına katıldı. Budapeşte Radyosu'nun Türkçe yayınlar servisinde çalıştı. Son yıllarında Türkiye'ye dönme talebinde bulundu ancak reddedildi. 2 Eylül 1968'de Bakü'de hayatını kaybetti.

Anılarını topladığı "Roman Gibi" adlı kitabı ölümünden sonra yayımlandı (1969). 1998 yılında Nilgün Eroğlu Maktav tarafından, "Bir Roman Gibi" adıyla hayatını anlatan bir belgesel yapıldı.