ANASAYFA GÜNCEL DÜNYA POLİTİKA EMEK EKONOMİ YAŞAM GENÇLİK KADIN KÜLTÜR-SANAT ETHA ÖZEL ROPORTAJ ÇEVİRİ Et-TV Et-GALERİ ara

Yaşar Nezihe Bükülmez

İlk 1 Mayıs şiiri yazan kadın şair

Yoksulluğun derin acısını, açlıkla kaybettiği iki çocuğunda yaşar. Aşkın acısını da hiçbir zaman kavuşamadığı sevgilide. Yaşar Nezihe Bükülmez, Osmanlı döneminin son yıllarından Cumhuriyet Türkiyesi'ne uzanan acı ve hüzün dolu bir hayatın adı. Amele Cemiyeti üyesi Yaşar Nezihe Hanım, ilk 1 Mayıs şiirini yazan kadın şair.

Etkin Haber Ajansı / 27 Şubat 2012 Pazartesi, 09:23

İSTANBUL- "İki kitabım var. 'Bir Deste Menekşem' 1915'te Marifet Kütüphanesi tarafından yayımlandı. 'Feryatlar'ımın neşir yılı da 1924'tür. Dört dosya dolusu şiir yazmışım. Bazıları bestelenen 250'den fazla şarkım var. Hayatım yazmakla geçiyor. Tecvit, Karabaş, Mızraklı İlmihal, Tuhfe-i Vehbi manzum kitaplarını ve Fuzûlî'yi bir-iki kez okudum ve bir-iki nazire yazdım. Vaktimin çoğunu kasnak işlemekle ve kitap okumakla geçirdim. Hayatta çok çektim. Hayatım baştan başa facia ile geçti."

Yaşar Nezihe Hanım, hayatını bu cümlelerle özetler. Hayatı kendi tanımıyla facia ile başlar. 1880 yılında İstanbul Silivrikapı'da büyük bir fırtınanın olduğu gece doğar Nezihe Hanım. Çok küçük yaşlarda kaybettiği annesinin özlemini paylaştığı teyzesi tarafından şiirle tanıştırılan Yaşar Nezihe, bu facialı dönemleri şiirleriyle anlatır. Kendi çabasıyla okula yazılmasına rağmen, baba baskısıyla okuyamamış, savaş dönemi koşullarında büyük oranda yoksullukla geçirmiştir hayatını.

"Edebiyatı, şiiri, hele aruzla şiir yazmayı kendi kendime öğrendim. İçimdeki okuma hırsını yenemiyordum. Beş param yoktu. Dere kenarlarında papatya, ebegümeci tohumları toplayarak aktarlara satardım. Kazancımın 40 parasını hoca hanıma, 40 parasını kalfaya verirdim. Gördüğüm bütün tahsil budur" der hayat hikayesini anlatırken.

Küçük yaşlardan itibaren çalışmaya başlayan Yaşar Nezihe Hanım'ın ilk şiiri 1895 yılında Malûmat Gazetesi'nde Mazlume ya da Mahmure mahlasıyla yayımlanır. Daha sonra Terakki, Hanımlara Mahsus Gazete, Sabah, Menekşe, Kadın Yolu, Kadınlar Dünyası, Aydınlık gibi gazete ve dergilerde yıllarca yazı ve şiirler yazmıştır.

İki kitabı olmasına rağmen, şiirleri dergi ve gazete sayfalarında kalmıştır. Hüzün, keder, acı temalarıyla ve daha çok da kavuşulamayan sevgiliye özlemi işlemiştir şiirlerinde. Kederi ve hüznü yavaş yavaş toplumsalcılığa doğru evrilir. Çektiği yoksulluk ve açlık nedeniyle kaybettiği iki oğlunun dramını da şiirlerine yansıtır. "Ekmek ve Kömür İhtiyacı" adlı şiirinde içinde yaşadığı toplumun durumunu şöyle anlatır Nezihe Hanım:

"Mahalleden iki gündür verilmiyor ekmek
Kolay değil gece gündüz bu açlığı çekmek

Zavallı milletin aç karnı dört buçuk senedir
İaşe mes'elesi hallolunmuyor bu nedir...

Satıldı evlerin eşyası hep bir ekmek için
Ne yaptı millet acep bu azabı çekmek için

Kiminde kalmadı yatmak için yatak yorgan
Doyunca bulmadı birçokları yazık kuru nân
(...)"

Amele Cemiyeti'ne üye olan Nezihe Hanım, 1 Mayıs şiirini yazan ilk şairdir. 1923 ve 1924 yıllarında yayımlanan iki 1 Mayıs şiiri vardır.

Babası öldüğünde kendisine bağlanan 40 kuruşluk maaş nedeniyle yazdığı protesto yazısı ve kimi şiirleri nedeniyle hakkında soruşturma açılan Nezihe Hanım, yazılarından ve şiirlerinden taviz vermemiştir. Geçimini el işiyle veya mektup yazmakla sürdürür. Değişik yerlerde çalışmış, hayatını emekçilikle sürdürmüştür. Edebiyat dünyası Nezihe Hanım'ı yazdığı aşk, hüzün, keder, acı dolu şiirleriyle tanıtmasına rağmen, dönemin toplumsal gerçekçi ürünlerini sunmasıyla da edebiyat tarihinde yerini almıştır.

Yine dönemi göz önüne alındığında, kadın özgürlüğü ve direnci bakımından bir bakış açısına sahip olduğu söylenebilir. Son eşiyle evlendiğinde, bir eve 3. eş olarak gittiğinden haberi yoktur. Cide'ye yerleşen Nezihe Hanım, durumu anlayınca eşini terk ederek hemen boşanır. Daha sonraki yaşamı çocuğu Vedat'la birlikte geçirir. Soyadı kanunu döneminde kendisine verdiği "Bükülmez" adı, yaşamının özetidir bir ölçüde.

Beş çocuk sahibi ailenin yaşayan tek çocuğu olarak hayat mücadelesinde direngen duruşu ve mücadeleci tutumunu sürdüren Yaşar Nezihe Hanım, yaşadığı sıkıntılardan kaynaklı iki kez intihar girişiminde bulunmasına rağmen uzun yıllar hayatını sürdürmüştür. Yaşar Nezihe Bükülmez 5 Kasım 1971 tarihinde 91 yaşındayken hayata gözlerini yummuştur.

1 Mayıs

ey işçi...
bugün hür yaşamak hakkı seninken
patronlar o hakkı senin almışlar elinden.

sa'yınla edersin de "tufeyli"leri zengin
kalbinde niçin yok ona karşı yine bir kin?

rahat yaşıyor, işçi onun emrine münkâd;
lakin seni fakr etmede günden güne berbâd.

zenginlere pay verme, yazıktır emeğinden.
azm et de esaret bağı kopsun bileğinden,

sen boynunu kaldır ki onun boynu bükülsün.
bir parça da evlatlarının çehresi gülsün.

ey işçi...
mayıs birde; bu birleşme gününde
bişüphe bugün kalmadı bir mani önünde...

baştan başa işte koca dünya hareketsiz;
yıllarca bu birlikte devam eyleyiniz siz.

patron da fakir işçilerin kadrini bilsin
ta'zim ile, hürmetle sana başlar eğilsin,

dün sen çalışırken bu cihan böyle değildi.
bak fabrikalar uykuya dalmış gibi şimdi.

herkes yay kaldı, ne tren var, ne tramvay
sen bunları hep kendin için şan-ü şeref say...

bir gün bırakınca işi halk şaşkına döndü.
ses kalmadı, her velvele bir mum gibi söndü.

sayende saadetlere mazhar beşeriyet;
sen olmasan etmezdi teali medeniyet.

boynundan esaret bağını parçala, kes, at!
kuvvetedir hak. hakkını haksızlara anlat.